Zarûrât-ı Hamse (الضروريات الخمسة), İslam hukukunun (fıkhın) temel amaçlarını (makâsıdü’ş-şerîa) oluşturan beş temel korunması gereken değeri ifade eder. Bu beş unsur, hem bireyin hem cemiyyetin varlığını ve düzenini korumayı amaçlayan, dinin vazgeçilmez hedefleridir.
Zarûrât-ı Hamse Nedir?
-
Dinin korunması (Hıfzü’d-Dîn / حفظ الدين)
-
İslam’ın esaslarının (iman, ibadet, haram-helal) muhafaza edilmesidir.
-
İbadetlerin emredilmesi, irtidatın yasaklanması bu amacı taşır.
-
-
Nefsin (canın) korunması (Hıfzü’n-Nefs / حفظ النفس)
-
İnsan hayatının güvence altına alınmasıdır.
-
Adam öldürmenin haram kılınması, kısas cezası, yaşatma yükümlülüğü bu kapsamda yer alır.
-
-
Aklın korunması (Hıfzü’l-Akl / حفظ العقل)
-
Akıl nimetinin bozulmasını engellemektir.
-
Sarhoş edicilerin (içki, uyuşturucu) haram kılınması bu amaçla getirilmiştir.
-
-
Neslin korunması (Hıfzü’n-Nesl / حفظ النسل)
-
Soyun, aile yapısının ve toplumsal ahlâkın korunmasıdır.
-
Zinanın haram kılınması, evlilik kurumu, iffetli yaşam bu hedefe yöneliktir.
-
-
Malın korunması (Hıfzü’l-Mâl / حفظ المال)
-
Mülkiyet hakkının korunmasıdır.
-
Hırsızlık, gasp, faiz gibi eylemlerin yasaklanması bu gayeyi taşır.
-
“Şeriatın halktan kastı (halk için koyduğu kanunlardan maksadı) : Canlarını, mallarını, akıllarını, nesillerini, Dinlerini muhafaza etmek.” (1)
Can emniyyetinden maksat, bir kişinin katledildiğinde, öldürenin öldürülmesi (kısas) şeklinde tatbik edilmesi, mal emniyyetinden maksat, hırsızın kolunun kesilmesi, (Hadd-i Sirkat) akıl emniyyetinden maksat, içki içilen sarhoş edici maddelerin yasaklanması, içenin veya temin edenin cezalandırılması, nesil emniyyetinden maksat, temiz nesil için zinâ’nın aşikare işlendiği yerlerin ve ona giden yolların bertaraf edilmesi, din emniyyetinden maksat ise, bid’at ehlinin î’tikadî taarruzlarına karşı ehl-i sünnet vel-cemaate mensub cemiyyetin devlet nezdinde muhâfaza olunmasından ibarettir.
(1) Gazzâli, Mustasfa